گزارشی از جامعه المرتضی

مهمترین رسالت‌ حوزه‌های علمیه و روحانیت تبلیغ است که یکی از سخت‌ترین موارد آن، تبلیغ در خارج از حوزه جغرافیایی دنیای اسلام و حتی در کشورهایی است که سنخیتی با کشورهای اسلامی و مسلمانان ندارند. تبلیغ در عرصه بین الملل نیازمند مقدمات و زیرساخت‌هایی است که گاه آماده کردن آنها سخت‌تر از خود تبلیغ می‌باشد. ابتدایی‌ترین مقدمه تبلیغ در خارج از کشور آشنایی با زبان و فرهنگ مخاطبان است که به ویژه برای ما فارسی زبانان کاری بس دشوار می‌باشد اما در عین حال بسیار مفید و ضروری می‌نماید. جامعه‌المرتضی نام موسسه‌ای است در قم که به تربیت مبلغ بین‌الملل و آموزش زبان بین‌المللی می‌پردازد؛ پرداختن به فعالیت‌های این دست از موسسات گامی است در جهت تقویت این نوع فعالیت‌ها در حوزه:
روند تاسیس
در سال 1386 گروهی از نخبگان حوزه، در خدمت رهبر انقلاب از دغدغه تبلیغ در سطح بین‌الملل و تربیت مبلغ و آموزش زبان درحوزه بین‌الملل سخن گفته و از ایشان در خواست کردند موسسه‌ای در این زمینه تاسیس گردد. در آن جلسه گفته شد با توجه به این که حوزه علیمه وظیفه گسترش اسلام و نیز صدور انقلاب را به عهده دارد، اما متاسفانه در زمینه تربیت مبلغ و آموزش زبان بین‌الملل کار خاصی در حوزه صورت نگرفته و نواقص بسیار جدی در این زمینه وجود دارد. رهبر انقلاب نیز با شنیدن این سخنان، از مطالبات جدی خود در این زمینه گفته و در خواست کردند گروهی مسوولیت تشکیل این موسسه را در قم به عهده بگیرد. در آن زمان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی تنها نهادی بود که در قم از جذب و اعزام به خارج کشور حمایت و پشتیبانی می‌کرد ولی عملاً کاری به تربیت مبلغ و آموزش زبان نداشت.
گروه مامور به این کار بعد از دو سال کار مطالعاتی، مصاحبه‌های متعدد با اشخاص، صاحب‌نظران و هماهنگی با مراکز مختلف حوزه، در مرحله اول اقدام به تشکیل شورای سیاستگذاری و در مرحله بعد، کار جذب را شروع کرد و نهایتاً در سال90، به صورت رسمی موسسه‌ای با نام جامعه المرتضی – علیه السلام – تاسیس گردید. سپس با فراخوان گسترده در میان حوزویان، اولین دوره آموزش زبان در حوزه بین‌الملل آغاز شد.
هدف تاسیس و اولویت اصلی موسسه
هدف اصلی این موسسه، تربیت مبلغ و زبان‌دان در حوزه بین‌الملل و همچنین تامین نیازهای دینی کشورهای خارجی است. اولویت اصلی جامعه المرتضی – علیه السلام -، مخاطبان غیرمسلمان هستند و قصد ورود به کشورهای اسلامی را ندارد و اقلیت مسلمان مهاجر بقیه کشورها هم هدف این موسسه نیستند البته این سخن بدان معنا نیست که موسسه اصلاً با آنها کاری ندارد و یا با آنها در ارتباط نیست، بلکه چون این دسته افراد راه را شناخته و از طریق نهاد و سازمان و دفاتر بیوت مراجع حمایت فکری و عقیدتی می‌شوند، از این رو نگاه جامعه [جامعه المرتضی] به این گروه‌ها نیست؛ به همین دلیل عمده فعالیت این جامعه در کشورهای خاص طراحی شده است.
بر اساس اساسنامه موسسه تربیت و اعزام طلاب مسلط به زبان جهت تدریس در کرسی‌های اسلام شناسی دنیا؛ حضور در عرصه‌های مختلف فرهنگی؛ برگزاری کنفرانسها و نشستهای علمی بین المللی؛ ارتباط و همکاری با مراکز علمی، پژوهشی دنیا؛ همکاری علمی،پژوهشی در موضوعات اسلام شناسی و شیعه شناسی با مراکز بین‌المللی اسلامی؛ انتشار مجلات علمی فرهنگی به زبان‌های بین المللی؛ پاسخگویی به نیازهای بازدیدکنندگان خارجی و برگزاری دوره‌های اسلام شناسی کوتاه مدت جهت ایشان؛ تولید برنامه‌های صوتی و تصویری اسلامی به زبانهای مختلف دنیا؛ اهداف این موسسه می‌باشد.
چنان که 1- اعتقاد و التزام عملی به ثقلین و مبانی فکری اسلام ناب محمدی ص که در مذهب جعفری تبلور یافته است 2- نگرش هدایت گرایانه و آخرت گرایانه در تمامی فعالیتها به منظور زمینه سازی ظهور حضرت حجت بن الحسن عسکری(عج‌الله تعالی فرجه الشریف) و هدف غایی قرب و رضای خدا 3- همراستایی فعالیتها و اهداف با چارچوب مبانی فکری نظام جمهوری اسلامی ایران 5- اعتقاد به آینده نگری، تجربه آموزی، اثربخشی، کارایی و بهره‌وری منابع، امکانات و فرصتها با ارتقاء سطح دانش، بینش و منش 6- عنایت به کرامت انسانی و مبنا قرار گرفتن تقوا به عنوان معیار فضیلت الهی 7- معتقد به بصیرت افزایی در راستای زمینه سازی انقلاب جهانی براساس تفکرات حضرت امام خمینی(رحمه الله) و مقام معظم رهبری(حفظه الله) و همچنین میراث‌داری اندیشه بزرگان تشیع در پیوند با انقلاب، قانون اساسی و اصل ولایت فقیه 8- معتقد به مدیریت اسلامی و مفاهیمی همچون شایسته سالاری بر اساس تعهد وتخصص،مسئولیت پذیری، مشارکت جویی، نقد پذیری، صداقت و تقید به اصول اخلاقی 9- پیگیر، پایدار و ساعی در تحصیل نتیجه‌های مطلوب و اعتقاد به تکلیف در وظایف و اینکه هدف وسیله را توجیه نمیکند 10- اعتقاد به اعتدال در امور فرهنگی، پرهیز از سیاست زدگی و بکاربستن علم و حلم در انجام وظایف 12- معتقد به رسالت فرهنگی در ایجاد فرهنگ پویا و لزوم مقابله با فرهنگ مهاجم (بخصوص صهیونیزم، وهابیت و…) مبتنی بر آموزه‌های دینی و پژوهش‌های کاربردی و واقع بینانه 13- مفتخر به ارائه خدمات انسان دوستانه همراه با رعایت ادب و اخلاق اسلامی بالاخص امانت‌داری وحفاظت اموال، اسرار و حقوق مردم 14 – معتقد به تصمیمات و اقدامات دانش مدار و دانا محور با استفاده از علم و فناوری‌های به روز وکارآمد و انعطاف پذیری، خلاقیت و نوآوری 16 – معتقد به ارتقای سرمایه اجتماعی و بستر سازی برای رشد، بالندگی و رستگاری کارگزاران مجموعه؛ ارزش‌های حاکم بر این موسسه آموزشی می‌باشد.
آموزش زبان‌های مختلف
در مرحله اول آموزش زبان چینی و تربیت مبلغ به خاطر وسعت، نوع مردم و جمعیت زیاد انتخاب گردید، درکشور چین 1 میلیارد و 320 میلیون نفر مخاطب وجود دارد که این تعداد آمادگی پذیرش دین را دارند. در تاریخ حوزه‌های علمیه و به خصوص در این چند دهه اخیر، هیچ‌گاه توجهی به آموزش زبان چینی نشده بود و کسی برای آموزش این زبان اقدامی نکرده، ولی در این موسسه سه گروه آموزش زبان چینی راه‌اندازی شده و بعد از آموزش تعدادی از مبلغین به این کشور برای تبلیغ اعزام شده‌اند.
در مرحله بعد آموزش زبان روسی، فرانسه، پرتغالی و اسپانیایی به دلیل اهمیت این نوع زبان‌ها و جمعیت انبوه کشورهایی که زبان اول آنها است و یا زبان دوم مردم آنها می‌باشد و فرصت مناسب این نوع کشورها، مورد توجه جدی موسسین جامعه المرتضی – علیه السلام – قرار گرفت.
زبان پرتغالی هم مانند روسی است. کشوری مانند برزیل با 200 میلیون جمعیت و فضای خوب تبلیغ، آزادی فرهنگ و مردم منعطفی که در این کشور وجود دارد مسولان موسسه را برآن داشت تا اقدام به آموزش زبان و تربیت مبلغ پرتغالی کنند و حتی با توجه به آزدای خوب فرهنگی که در این نوع کشور است می‌توان اقدام به تاسیس مرکز اسلامی هم کرد و تا حالا این کارصورت گرفته است.
چنان که در حال حاضر50 کشور دنیا که عمده آنها آفریقایی هستند، گویش زبان دوم آنها فرانسه بوده و این مساله برای اعزام مبلغ و آموزش زبان فرانسوی هم بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
از سوی دیگر به لحاظ این که طی دو سال گذشته، فراگیری زبان انگلیسی در حوزه، شایع شده به همین دلیل اقدام به آموزش زبان انگلیسی در این موسسه نشده است، ولی تمهیداتی برای آن در نظر گرفته شده، تا درسها در این موسسه به صورت انگلیسی برای کسانی که این زبان را یاد گرفته‌اند، برگزار شود و در حال حاضر 6 زبان در این موسسه به زبان‌دانان مبلغ بین‌الملل آموزش داده می‌شود.
دروس آموزشی مبلغین بین‌المللی
آشنایی با مسیحیت، آشنایی با علم ارتباطات، آشنایی با ادیان شرقی، آشنایی با ساختار سیاسی دنیا، فلسفه غرب، فرهنگ و رسوم ملل و شیوه‌های تبلیغ نوین از جمله کتاب‌های آموزشی در این موسسه به مبلغین بین‌الملل است.
پذیرش مبلغین
پذیرش در اردبیهشت هر سال از میان داوطلبین به دو صورت کتبی و مصاحبه انجام می‌شود و داوطلبینِ پذیرفته شده، در طی دو سال و نیم، آموزش‌های لازم را می‌گذرانند تا به سطح آمادگی کامل و لازم برسند. دانش‌پژوهانی که در این موسسه دوره‌های دوسال و نیم را گذرانده باشند، در ابتدا یک سفر تمهیدی برای آمادگی سفرهای تبلیغی به کشورهای هدف خواهند رفت و کسانی که در این موسسه دانش‌پژوه نبوده‌اند، ولی یکی از 7 زبان را مسلط باشند، در آزمون علمی جامعه المرتضی شرکت و قبولی را کسب کرده باشند برای اعزام به عنوان مبلغ بین‌الملل مورد حمایت این موسسه قرار خواهند گرفت.
فارغ‌التحصیلان موسسه جامعه المرتضی
از سال90 تا 94، 200 نفر برای آموزش زبان و تبلیغ بین‌الملل در این جامعه ثبت نام کرده‌اند که از این میان 130 نفر در حال آموزش و 70 نفر فارغ‌التحصیل شده‌اند. هر ساله برای آموزش دوره‌ها از میان طلاب واجدالشرایط ثبت نام می‌شود. برای دوره زبان چینی: 3 دوره، اسپانیا: 2 دوره، روسی: 2 دوره و انگلیسی نیز 5 دوره ثبت نام شده است.
شاخصه‌ها و نوع فعالیت مبلغین در کشورهای هدف
مبلغ بین‌الملل باید دارای شاخصه‌هایی مانند توان علمی بالا، مبلغ فعال و بالفعل و موفق در کشور، جاذبه مناسب و پاسخگویی مفید و موثر به نیازهای مخاطب باشد تا بتواند به خوبی تاثیرگذار باشد.
مکان‌ها و کشورهایی که مبلغ می‌رود دو گونه است: در بعضی از کشورها آزادی سیاسی و اجتماعی کامل وجود دارد، مانند روسیه، امریکا، برزیل و افریقا و مبلغ می‌تواند به طور علنی و شفاف اقدام به تاسیس مرکز اسلامی، مرکز مشاوره و تولید رسانه و سایر فعالیت‌های تبلیغی کند؛ از جمله اقدامات مبلغ بین‌الملل، ارتباط گیری با کلیسا، برگزاری نشست‌های علمی مشترک با سایر ادیان و فرق و مسیحی‌ها است.
در بعضی کشورها مانند چین مبلغ به صورت شفاف و علنی، از آزادی برای فعالیت برخوردار نیست و دارای فضای بسته و محدود بوده و مبلغ مجبور است، اقدام به شناسایی افراد، جذب و اقدام به آموزش‌های غیررسمی بدون تابلو، یعنی بدون تاسیس مرکز اسلامی و… کند؛ از جمله فعالیت‌های مبلغ در این نوع کشورها، حضور درکنفرانس‌های علمی و شبکه‌های اجتماعی و سایبری است و می‌تواند مخاطبین خود را از این طریق شناسایی و با آنها گفت‌وگو کند.
تعداد اعزام
از سال90 تا 94، 160 مورد از میان فارغ‌التحصیلان دوره در جامعه المرتضی – علیه السلام – در دو قالب کوتاه مدت بین10 تا 20 روز و بلندمدت، چند ماه، برای کنفرانس‌های علمی و سخنرانی در دانشگاه‌ها و ارائه مقالات علمی در خارج کشور اعزام شده‌اند و این اعزام‌ها مربوط به فصل خاص مانند ماه رمضان و محرم نیست چون آنها این مسائل را ندارند، در همه فصل‌ها امکان اعزام وجود دارد.
سختی فعالیت تبلیغ بین‌الملل
چهره اسلام و مسلمانان در شرائط حساس که گروه‌های تکفیری و داعش، حضور دارند مورد خدشه قرار گرفته و در حال حاضر مردم کشورهای دیگر نظر خوبی به مسلمانان ندارند و وضعیت مسلمانان بسیار پرمخاطره است و قانون بعضی کشورهای هدف، کمتر اجازه فعالیت دینی می‌دهد. این موارد سفرهای تبلیغی در حوزه بین‌الملل را بسیار دشوار و با خطرهای امنیتی و روحی مواجه کرده است.
مبلغ بین‌الملل در واقع با جبهه و صحنه سخت مبارزه و جهاد مواجه است. این طور نیست که برای مبلغ بین‌الملل در کشورهای دیگر فرش قرمز پهن کرده باشند، برای او کارت دعوت فرستاده باشند و او هم در کمال راحتی به سفر تبلیغی و توریستی رفته باشد. کسی که به سفرهای تبلیغی بین‌الملل می‌رود، این طور نیست که جوانان و مردم آن کشور آماده پذیرش پند و موعظه باشند و یا بخواهند پای صحبت‌های آن مبلغ بنشینند.
شاخصه‌های مبلغ بین‌الملل موفق
مبلغ بین‌المللی موفق کسی است که بتواند چهره به چهره با جوانان صحبت کند، تنها به داشته‌های حوزوی خود اکتفاء نکند، راه‌های تاثیرگذاری، نحوه ارتباط‌گیری با مخاطبان را خوب بداند و از طریق ایجاد اعتماد، حضور در محافل علمی و گفت‌وگوی بین ادیانی بتواند فرهنگ را تبلیغ کند و از رسانه شناخت کافی داشته باشد.
مبلغ بین‌الملل باید فعال و با حضور جدی در رسانه و فضای مجازی، آماده پاسخ‌گویی به سوالات، آماده تولید برنامه در رسانه و حضور جدی در فضای مجازی و سایبری و اهل مطالعه و تعامل با مخاطبین باشد.
باید بداند جوان روسی و آلمانی با جایزه و تشویق قطعاً پای سخنرانی نمی‌آید، چون نیاز مالی ندارد، بلکه مبلغ باید در جوان اروپایی ایجاد معنویت کند تا بتواند حرف‌های دین را به او منتقل کند و این حقیقتاً کار سخت و دشواری است که جز با مطالعه، تمرین و آمادگی از قبل امکان‌پذیر نیست.
بهترین روش آمادگی برای مبلغ بین‌الملل
بهترین روش آمادگی برای مبلغ بین‌الملل این است که جهان‌گردانی که به اسم توریست و با هزینه خود وارد ایران می‌شوند، با آنها وارد گفت‌وگو و تعامل شود و ارتباط برقرار کند؛ اگر مبلغ در برخورد با فرد غیرمسلمان توانست قوی و درست عمل کند و باب گفت‌وگو را باز کند، قطعاً در خارج کشور و در سفرهای خارجی در برقرار کردن تعامل موفق خواهد بود.
توصیه به مبلغین بین‌الملل
بعضی مبلغین با خانواده به سفرهای تبلیغ می‌روند، باید خیلی دقت کنند، که وضعیت فرهنگی و اخلاقی خانوادگی آنها به گونه‌ای باشد که همگی مبلغ باشند و طوری رفتار نکنند که خنثی‌کننده فعالیت فرهنگی خود شوند. مواظب خانواده خود باشد که آنها تحت تاثیر فرهنگ غرب قرار نگیرند و حتی این مساله ممکن است در مورد خود مبلغ هم در درازمدت اتفاق بیفتد و دچار نوعی روشن‌فکری غربی شوند. چنان که این قضیه برای یکی از مبلغین زبان‌دان و سرشناس اتفاق افتاده و خانواده آنها حاضر به برگشتن به ایران نشدند و متاسفانه خود آن مبلغ هم گرفتار اندیشه غرب شد.
آفت دوم، مربوط به مبلغینی است که مجردند و به کشورهای خارجی برای تبلیغ و کنفرانس علمی سفر می‌کنند و طبیعتاً گرفتار بعضی مسائل می‌شوند؛ مثلاً قصد ازدواج با زنان غیرایرانی را می‌کنند که متاسفانه بعضی وقت‌ها این‌ها مورد طعمه دشمن قرار می‌گیرند و از طریق این نوع ازدواج در تور اطلاعاتی جاسوسان می‌افتند.
و آفت سوم، مربوط به مبلغینی است که نمی‌توانند خانواده خود را در سفر تبلیغی به خارج کشور ببرند. اگر مبلغ می‌بیند خانوده همراه او نباشد، ممکن است مشکلاتی پیش بیاید یا باید این سفر را نرود چون خانواده او مهمتر است و یا اگر می‌خواهد برود باید تمهیداتی را از قبل برای این مساله مهم بیندیشد.
به هر حال سفرهای تبلیغی از دشواری و آسیب‌های خاصی در ابعاد مختلف برخودار است که باید در همه حال مدیریت کرد و با فکر و اندیشه درست قدم در این راه گذاشت.